Kunst in Breda

Het monument is onthuld op 6 september 1952 als herinnering aan de oorlogsslachtoffers van de gemeente Nieuw Ginneken uit de periode 1940-1945. Deze datum werd gekozen omdat 6 september zowel Wilhelmina (1898) als Juliana (1948) tot koningin gekroond werd. Het beeld staat op het plein voor het voormalige gemeentehuis van Nieuw Ginneken. Het is onthuld door mevr. Serraris, de weduwe van oud-burgemeester Mr. Serraris.
Op de voet is een offerschaal aangebracht, die ondersteund wordt door vier stierenkoppen en op die schaal staat een bronzen vogel. De offerschaal is het symbool van het offer dat de gevallenen gebracht hebben en de vogel is het symbool van de vrijheid.
Op de rand van deze drinkbank bevinden zich 4 koeienkoppen die terugkomen in het wapenschild van het Ginneken. Op de rand staat de tekst: “TER NAGEDACHTENIS AAN ONZE GEVALLENEN 1940-1945”
Op 4 mei 1985 werden de vier gedenkstenen op de grond toegevoegd aan het monument en onthuld. Op de gedenkstenen staan de namen van de slachtoffers.
Het monument kent helaas een bewogen geschiedenis.
Vanwege de bouw van de nieuwe vleugel aan het gemeentehuis in 1977-1978 moest het verplaatst worden.
Op 22 juli 1995 werd de vogel door vandalen gestolen. Enkele dagen later werd deze weer gevonden na een anoniem telefoontje.
In 1999 werd de vogel opnieuw van de sokkel losgewrikt en vervolgens door een ruit van het gemeentehuis gegooid.
In 2001 is een versterkt exemplaar gemaakt en terug gezet door Pépé Grégoire, de zoon van de kunstenaar.
Eind december 2005 is de vogel nog eens gestolen.
In 2007 is het monument opnieuw gerestaureerd en is een replica van de gestolen vogel gemaakt. Het monument kreeg toen een andere plaats op het plein.

Omschrijving: beeld van vogel geplaatst op een hardstenen vogeldrinkbak
Kunstenaar: Paul Grégoire – RKD /Pépé Grégoire RKD
Hoogte: ca. 70 cm
Hoogte vogeldrinkbak: ca. 1,2 meter
Jaar: 6-9-1952 / 2007
Kosten: 3500 gulden (1952)
Materiaal: brons, voet Frans kalksteen
Status: oorlogsmonument Nationaal Comité 4 en 5 mei
Locatie: Wilhelminaplein N51 33.272 E4 47.993

Dit enorme schilderij bevindt zich aan de zijgevel van het huis. De verwijzing naar het Bosuilendorp verwijst uiteraard naar carnaval. Bij de redactie is noch de verwijzing naar “uit Rotterdam” duidelijk, noch de reden waarom het schilderij hier is geplaatst.
Het is een zeldzaamheid dat schilderijen buiten worden gehangen. Andere buiten schilderijen zijn te bezichtigen in de Middellaan in Breda.

Omschrijving: schilderij van landelijk tafereel
Hoogte: 2 meter
Breedte: 5,16 meter
Jaar: 2014
Opschrift van het tekstbordje: “UIT ROTTERDAM VOOR BOSUILENDORP 2014”
Locatie: Dorpstraat 36, Laurentiusstraat zijde, Ulvenhout N51 33.164 E4 47.768

Dit mozaïek geeft de afbeelding weer van een griffioen, de naam van de school. Een griffioen is een Oudgrieks fabeldier met de kop, voorpoten en vleugels van een adelaar en de romp, achterpoten en staart van een leeuw.
Dit mozaïek is begin 2022 verwijderd nadat een deel van de school werd gesloopt om ruimte te maken voor nieuwbouw. Bij het hoogste punt van de nieuwbouw in april 2023 is het tegeltableau teruggeplaatst op de nieuwe gevel.

Tegeltableau: in gevel met tegels
Jaar: ca. 1970/75
Hoogte: 3,4 meter
Materiaal: keramiek
Locatie: Basisschool Griffioen, Schoolstraat 45, Prinsenbeek N51 36.002 E4 42.605

Dit sculptuur bevindt zich aan de voorgevel van de basisschool. Het woord “opklimmen” is terug te vinden in de 4 verticale vogels, hetgeen symbool staat voor kinderen die opgroeien.
Een vergelijkbaar gevelsculptuur zien we ook bij de Kellebeek College NOVA, Zomergemstraat 4.

Omschrijving: gevel sculptuur van 4 vogels
Kunstenaar: Jan van den Brink – RKD
Hoogte: ca. 3 meter
Jaar: 1970
Materiaal: steen
Locatie: basisschool De Weerijs, Weerijssingel 1 (Haagpoort)

Het beeld staat enigszins verscholen op het binnenpleintje aan de achterzijde van het Surplus woonzorgcentrum.
De titel van dit kunstwerk – drie vlinders – is bij weinigen bekend. Het vraagt ook de nodige fantasie van de toeschouwer om in de grote gebogen vormen de vleugels van deze ongewervelde dieren te herkennen. De Bredase beeldhouwer Charles Lous heeft ook nooit bedoeld een natuurgetrouwe weergave te maken. Bij dit werk heeft hij zich laten inspireren door deze opvallende insecten, door de sierlijkheid, de gratie en het lijnenspel van vlinders. Zijn uitdaging was dit te vangen in steen. Hij zocht een tegenwicht voor het stereotiepe beeld van de bewoners van wat toen nog een bejaardenhuis heette. Oudere mensen, in de herfst van hun leven, hadden volgens hem behoefte aan speelse en vrolijke vormen.
Bij de bouw van ‘De Donk’ in 1969-70 werden de kosten van een kunstwerk begroot op een half procent, 15.000 gulden. Uiteindelijk liep de rekening op tot ongeveer fl 20.000. Bij de officiële opening van het gebouw in oktober 1970, werd geen aandacht besteed aan het kunstwerk de Drie Vlinders. Wel namen directie en bestuur een fraai klein beeldje in ontvangst, voorstellende de Heilige Familie. Het staat nog altijd in de entree van De Donk.

Naam: Drie Vlinders
Omschrijving: figuratief beeld van vlinders
Kunstenaar: Charles Lous – RKD
Hoogte: ca. 2,5 m
Jaar: 10-1970
Kosten: 20.000 gulden
Materiaal: composiet
Locatie: t.o. Withof 51Ulvenhout

1966 is het geboortejaar van de carnavalsvereniging in Ulvenhout. Een jaar na de officiële start van het carnaval in Ulvenhout ontstond de naam ‘Bosuilendorp’. Volgens Ben Martens was er een verklaring van de oorsprong van de naam Ulvenhout: Ulven zou voor uilen kunnen staan en hout is uit te leggen als bos. Vanaf het begin was deze naam een succes.
Het 33 jarig bestaan in 1999 was een mooie aanleiding om het geboortejaar te herdenken. Ben Martens, prins Bema IX, schreef er in dat jaar een mooi boekje over. Drie maal elf jaar, het zottengetal 11 speelt een belangrijke rol bij carnaval, nodigt uit tot extra en bijzondere festiviteiten. Dankzij een bijdrage van de ‘Broederschap van de Bosuil’ kon er bij het jubileum iets blijvends gerealiseerd worden. Dit gezelschap, actief vanaf 1975, legde zich er op toe een stevige financiële bodem te scheppen voor de Ulvenhoutse carnavalsactiviteiten. Met onder meer een jaarlijkse contributie van oorspronkelijk fl 111, 11 was een fonds gevormd van waaruit regelmatig steun geboden kon worden.
Bij de ceremonie van de onthulling van het beeldje op zondag 7 februari 1999 was het ongekend slecht weer. De geplande rondgang van harmonie Constantia werd afgelast vanwege de zware sneeuwval. Toen even later het weer wat opklaarde en de februarizon aarzelend zijn gezicht liet zien, haastte carnavalsprins Joost zich naar het pleintje bij de voormalige Primarkt. Daar, op de hoek van de Dorpstraat en de Pastoor Vermuntstraat, onthulde hij samen met vijf oud-prinsen het beeldje van d’n Bosuil. Prins Gaston, prins Bert, prins Pierre Dubois, Prins Tilo en prins Bema IX lieten het bronzen beeld te voorschijnkomen uit een zee van ballonnen en rook. Het feest werd afgerond met een recordpoging linedancing, waarbij doordringende countrymuziek en 233 dansliefhebbers het dorpshart vulden.
Het onderscheidingsteken voor de prins en zijn hofhouding is een goudkleurige hanger in de vorm van een uil. De carnavalskrant heet al tijden lang de Uilenroep, de kleine brakken die het carnaval vieren aan het leren zijn heten bosuiltjes en op het pleintje bij de voormalige Mariaschool staat een levensgroot symbool van de carnavalssfeer waarin het dorp is ondergedompeld, Uilien.
Het kleine bronzen beeld op hetzelfde plein heeft ontegenzeglijk iets van een vogel. Een snavel en vogelpoten zijn prominent aanwezig. Voor deze gelegenheid heeft het dier een heus boerenjasje aangekregen en klompen aan de poten. Een feestmuts en een boerenzakdoek completeren het tenue. Deze vrije vertolking van de eigenlijk zo schuwe en meestal slechts in de nachts actieve vogel bosuil, is van de hand van ontwerper Corné Reinieren.
Janus Verhoeven was verantwoordelijk voor het gieten van het bronzen beeldje met de bijbehorende tekstplaat. De sokkel wordt gevormd door een hardstenen plaat op een kolom van vierkante granieten keitjes en werd gerealiseerd onder supervisie van Piet Bink.
Vastenavond in Ulvenhout had na 33 jaar een blijvend gedenkteken gekregen.
Op de sokkel bevindt zich een tekstbordje met het opschrift:
“d’n BOSUIL”
1966-1999
BOSUILS CARNAVAL
7 februari 1999, PRINS JOOST X
JANUS V
CORNE R
DE BROEDERSCHAP
Beelden die verwijzen naar carnaval zijn niet uitzonderlijk in Brabant. Andere “carnavalsbeelden” zien we in omliggende dorpen zoals: D’n Eeuwige Baviaon in Bavel, Sinte Juttemis in Breda, Verbroedering en ’t Boemeltje in Prinsenbeek en Nil in Princenhage.
Soms wordt het beeldje voorzien van vrolijk gebreide kleertjes, zoals op de 11de van de 11de in 2020.

Naam: D’n Bosuil
Omschrijving: carnavalsbeeld van bosuil
Kunstenaar: Corné Reinieren – RKD
Hoogte: ca. 60 cm
Hoogte sokkel: ca. 1,2 meter
Jaar: 7-2-1999
Materiaal: brons
Opschrift: zie hieronder
Locatie: Dorpstraat 48 Ulvenhout N51 33.094 E4 47.839

Dit beeld is een cadeau van de Stichting Bredase Carnavals Viering (BCV) aan de Bredase bevolking ter gelegenheid van het 55-jarig bestaan.
Tollenaer werkte bijna 30 jaar bij ijzergieterij en machinefabriek Touw in de Belcrum. Na sluiting van de fabriek begon hij voor zichzelf. Naast naamplaatjes voor columbariums en urnentuinen maakte hij medailles, onderscheidingen en beeldjes voor carnaval en kleine kunstwerken. Andere voorwerpen van zijn hand zijn: het Boemeltje op de markt in Prinsenbeek en de carnavalsplaquettes in de Ridderstraat.
Wanneer men spreekt van met of op sint-juttemis bedoelt men gewoonlijk nooit, omdat deze heilige niet bestaat (en er daarom ook geen feestdag is met die naam). Met ‘wachten tot sint-juttemis’ wordt om diezelfde reden bedoeld: eindeloos wachten.
De volledige uitdrukking is met sint-juttemis, als de kalveren op het ijs dansen. Jutte zou een koosvorm zijn van Judith, de bijbelse heldin, van wie de naamdag op 17 augustus zou vallen. (In werkelijkheid valt haar naamdag op 24 maart en 7 september. In augustus ligt er uiteraard geen ijs, en kalveren kunnen niet dansen, vandaar de betekenis nooit. Deskundigen op het gebied van volkscultuur menen dat dit verhaal uit de lucht gegrepen is en wijzen erop dat noch de heilige Judit noch de heilige Jutta haar naamdag op 17 augustus heeft.
Op drie zijdes van de sokkel zijn kleine bronzen afbeeldingen aangebracht van een nar.

Naam: Sinte Juttemis
Kunstenaar: ontwerp Nico van de Burgt, gemaakt door Aimé Tollenaer
Omschrijving: carnavalesk beeld van zittend vrouwtje
Hoogte:
Jaar: 1991
Materiaal: brons
Opschrift: zie hieronder
Sokkel: beton, hoogte ca. 1 meter
Locatie: Ridderstraat 2 N51 35.247 E4 46.595

Dit beeld bevindt zicht in de hal van het gebouw.

Omschrijving: stierenkop
Kunstenaar: Felix van Breugel – RKD
Hoogte: ca. 70 cm
Materiaal: brons
Locatie: Reduitlaan 31

Tussen het station en het Park Valkenberg is een nieuw kunstwerk aangelegd bestaande uit afbeeldingen van rode mieren op stoeptegels. Het gaat in totaal om maar liefst 800 tegels over een afstand van 200 meter. Er zijn 6 verschillende tegels met een afbeelding van een mier waardoor de mieren verschillende kanten op lijken te lopen. Samen vormen ze een krioelende mierenmassa die de weg tussen station en de Bredase binnenstad aflegt. Daarmee staan de mieren symbool voor de massa’s mensen die zich een weg banen naar het centrum. Door wethouder Alfred Arbouw is op 30 maart 2016 de eerste steen gelegd.
Het kunstwerk is een ontwerp van een Florentijn Hofman. De kunstenaar maakte naam met extreem uitvergrote, speelse kunstwerken over de hele wereld. Zo is hij vooral beroemd geworden met zijn ‘Rubber Duck’. Een opblaasbare, gele badeend van 16,5 meter hoogte die onder meer dobberde in het water van Amsterdam, Maastricht, Osaka, Hong Kong, Peking, Sydney en Sao Paulo.
Andere voorbeelden van zijn werk zijn onder andere een 31 meter lange muskusrat van stro, een 12 meter hoge herdershond van strobalen en 210 papieren spreeuwen in de Hortus Botanicus Amsterdam. In Rotterdam verfde hij een blok sloopwoningen blauw. Op het strand van Schiermonnikoog bouwde hij drie houten kunstwerken in de vorm van enorme concertvleugels, als waren deze daar aangespoeld. In Arnhem ligt een 30 meter lang Feestaardvarken dat naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van Burgers’ Zoo aan de stad werd aangeboden.
In november 2022 maakte de gemeente bekend dat de tegels met de miertjes vervangen worden. Door intensieve gebruik van de straat zijn ongeveer 180 mierentegels niet meer zo mooi als oorspronkelijk. Tegelijkertijd krijgt het kunstwerk een ‘digitale dimensie’. Door middel van ‘augmented reality’ krijgen de mieren een gezichtje en lopen ze verschillende kanten op. Aan het begin van de Willemstraat komt een bord te hangen met daarop onder andere een QR-code. Wie deze code scant, wekt de mieren in de straat tot leven op zijn mobieltje.

Omschrijving: afbeeldingen van mieren
Kunstenaar: Florentijn Hofman – RKD
Materiaal: steen
Lengte: 200 meter
Jaar: 30 maart 2016
Locatie: Willemstraat N51 35.597 E4 46.774

De opdracht die de kunstenares van de gemeente meekreeg, was het ontwerpen van een beeld waarin twee elementen tot uitdrukking moesten komen. Ten eerste de jarenlange strijd van de gemeente Teteringen tegen de gemeentelijke herindeling en de samenvoeging met de gemeente Breda. Ten tweede diende een verband te worden gelegd naar de naam van de wijk waar het beeld een plaats zou krijgen, te weten het plan “De Haenen”. Deze naam is een naam die op oude kaarten van het betreffende gebied is terug te vinden. De kunstenares liet de voorgenoemde elementen tot uitdrukking komen in een beeld dat twee vechtende hanen voorstelt.

Naam: vechtende hanen
Omschrijving: beeld van 2 vechtende hanen
Kunstenaar: Antoinette Briët – RKD
Materiaal: brons
Hoogte: 1,2 meter
Jaar: 1995
Sokkel: natuur steen, ca. 1 meter
Locatie: plein Hoge Stee Teteringen